YAÞAM, BÝLÝM VE SÖYLEÞÝ

Günlük yaþamýmýz içinde, "canlýlar" dünyasýnýn, herhalde en karmaþýk yapýda olanlarý insanlardýr. Neden derseniz, bunun altýnda insanýn tanýmsýzlýðý, daha doðrusu çeþitli koþul ve durumlarda, deðiþik insan tanýmlamalarýna gidilebilmesidir. Sözgelimi bugün insan ve toplumsal yaþamýný konu alan ne' kadar bilim dalý varsa, bir o kadar da insan tanýmý vardýr diyebiliriz. Oysa "doða",diðer canlý türlerine bu denli geniþ nicelik ve nitelik boyutlarýnda yaþama hak ve Özgür­lüðü tanýmamýþtýr.

Kendisine böylesi geniþ kapsamlý bir yaþam baðýmsýzlýðý yetkisi tanýnan veya bunu elde eden insan ne yapmaktadýr? Sorunun yanýtý ilk aþamada pek zor deðildir, kolaydýr ve tekdir: Ýnsan bu yetkiyle kendisine yasam kurmaktadýr. 0 vakit hemen buradan, bir insan tanýmýna daha gitme olanaðýmýz çýkmaktadýr, þöyle ki; Ýnsan, doðal yetkisiyle kendi yaþamýný kurabilen canlýdýr.

Tanýmda geçen "yaþam kurma" kavramý, insaný diðer canlýlarýn, giderek "doðanýn" karþýsýna geçiren bir kavram olmaktadýr. Bu ne­reden çýkmaktadýr? Doða ve insanýn çeliþik konumundan. Ýnsan canlý olarak doðaya baðlý kalýrken, kurduðu yaþamla onun karþýsýnda yer almaktadýr. Oysa öteki canlýlar, doðanýn kendilerine tanýdýðý yaþama hakký ve düzeni içinde, ona uyum saðlayarak, yaþamlarýný sürdürmektedirler. Genelde, balýklarýn havada uçarak, kuþlarýn da su içinde yüze­rek yaþamalarý söz konusu olamaz. Örnek, diðer canlý türlerinin yaþama koþullarý açýsýnda da çoðaltýlýp, geniþletilebilir. Her canlý türünün kendine göre yaþayabileceði ortamý, doða hazýrlamýþtýr. 0 or­tamýn dýþýna çýktýklarýnda veya çýkarýldýklarýnda canlýlýklarýný yitirir, ölürler. Eðer insanlar, birçok hayvan ve bitkinin yaþamlarýný sürdürdükleri doðal ortamlarý, yapay(suni) biçimde hazýrlamamýþ olsa­lardý, bugün hayvanat, botanik bahçelerinden, akvaryumlardan, evlerde saksýlarda yetiþtirdiðimiz süs bitkilerinden, yaz-kýþ sofralarýmýza katýlan sera ürünlerinden yoksun kalýrdýk. Þu yalýn örneklerden de görülmektedir ki insan; doðanýn yaþama yer ve koþullarýný kendine baðýmlý kýldýðý canlý türlerini, ona benzer ortamlarý doðrudan doð­ruya düzenleyerek ya da yaratarak, istediði biçimde yaþamýna sokmaktadýr. Kýsacasý insan, canlý boyutuyla baðlý bulunduðu doðaya, egemen olabilmekte, onu ve güçlerini kendi yararýna göre kullanma­yý becerebilmektedir. Ýnsanýn, canlý olarak baðlý bulunduðu doðaya üstün kýlabilen yaþam kurma yetkini kullandýðý en Önemli düzenek(mekanizma) nedir derseniz; bunun da yanýtý tekdir: karar vermek. Kuþkusuz. Hemen bir insan tanýmý daha, þöyle ki; insan kendi yaþamý hakkýnda kendisinin karar verebildiði bir canlýdýr. 

BÝLÝM NE YAPIYOR?

Buraya kadar insan ve yaþamý hakkýnda ortaya koymaya çalýþtý­ðýmýz gerçekler ýþýðýnda, görüyoruz ki; belli bir tanýmla evrensel bir anlatýma sýðdýrýlamayan insanýn birçok özellikleri, onun tanýmý biçiminde açýklanabilmektedir. Söz konusu açýklamalar çoðu kez "bilim" kaynaklý olduðundan, bilimin tanýmý da insaný uðraþtýrmýþ, ancak kendine derli toplu bir taným bulamayan insan, ne yazýk ki, çok yararlandýðý, çok güç kazandýðý bilime de, her zaman ve her yer­de geçerli bir taným getirememiþtir. Onu da kendisi gibi, deðiþik ortam ve koþullarda gösterdiði çeþitli özellikleri, çok sayýda taným kalýplarý içine almaya çalýþmýþtýr. Durum böyle olunca, þimdi burada farklý bilim tanýmlarýyla uðraþýp,"zihin" karýþtýrmak yerine, bilimin genelde ne yaptýðýna bakmak, daha, yararlý ve sonuç verici olacak gibi görünüyor. O vakit yukarýya ara baþlýk yaptýðýmýz soruyu yineliyoruz; peki öyleyse bilim ne yapýyor? Hemen ilk bakýþta belirtmek gerekir­se þunlarý yapýyor: Gözlemliyor, inceliyor, araþtýrýyor, deniyor, kuramlar ( teoriler) çýkarýyor, bulduklarýndan kuþkulanýp, baþka ortam ve koþullarda yeniden gözlemliyor, inceliyor, araþtýrýyor ve yeni sonuçlara, kurallara, yasalara, yorumlara ulaþýyor.

Ýnsanýn doðal yetkisiyle, kendi yaþamýný kurmada, yine kendisinin aldýðý kararlarda, iþte biraz önce ne yaptýðýný açýklamaya çalýþtýðý­mýz bilimden yararlanýyor. Bunu yaparken de ya bilim alanýnda daha önce yaþanmýþ, ilkeleþmiþ, yasalaþmýþ bilgilerden; ya da doðrudan doðruya kendisi bilim kavramý kapsamýna giren yukarýda sözünü ettiðimiz eylemleri gerçekleþtirerek yararlanýyor. Baþka deyiþle bilimle yaþamak,Sadece "bilim adamý" denilen kiþilerin deðil, isteyen her insanýn doðal hakký oluyor. Ýþte ileride konularý açýldýkça, kapsamýnýn daha iyi görüleceðini sandýðým YAÞAMBÝLÝM, bu noktada kendini apaçýk belli ediyor.

SÖYLEÞÝNÝN DEÐERÝ

Ýnsan yaþamýnýn, kendi kültürümüzde karþýmýzdakine aktarýlmasýn­da veya þimdiki yaygýn deyimiyle iletiþiminde en etkili yol söyleþi olmaktadýr. Söyleþi, bir sözlü ve yazýlý anlatým türü olarak, baþka kültürlerde bizimki kadar yaygýn deðildir. Onlar, Özellikle Batýlýlar, sýnýrlarý, kapsamý belli konu ve sorunlarý görüþmek üzere bir araya gelip konuþurlar. Bizde ise böyle iletiþim kalýplarýna söyleþi adý verilmez. Söyleþi, bizim ÝNSAN ÝNSANA, yaþam karþýsýndaki duygu ve düþün­celerimizle, dostluk çerçevesi içinde baðlandýðýmýz doðal iletiþim türümüzdür. Ýþte YAÞAMBÝLÝM üzerindeki görüþ, yorum ve açýklamalarýmýza buradan sizlere ulaþtýrýrken, bunu birlikte baþaracaðýz. Sizlerin de bu söyleþi ortamýna, çok deðerli yaþam deneyim, bilgi, görüþ, düþünce, açýklama ve yorumlarýnýzla katýlmanýzý isteyeceðiz. Bunlarýn ne biçimde olacaðýný ayrýca belirleyeceðiz. Bundan sonraki yaþam çizgilerimizde, birlikte olma umuduyla, hepinize en içten sevgi ve saygýlarýmla...

Prof. Dr. Ýnal Cem AÞKUN